fort europa

3 november tot 30 december 2007

Fort Europa: op zoek naar een onbegrensde cultuur

Fort Europa is een kunstproject waar kunstenaars en publiek worden uitgenodigd om de huidige staat van de Europese cultuur te onderzoeken. Het project bestaat uit tentoonstellingen, een filmfestival, lezingen, een website en workshops. De deelnemers aan Fort Europa worden uitgedaagd hun positie in te nemen in een veranderende Europese samenleving, waar de kwestie van identiteit en culturele verschillen steeds belangrijker wordt.

Samengesteld door Karin van der Molen en Renée Reijnders.

Fort Europa draait om de culturele identiteit van ‘de’ Europeaan. Bestaat die identiteit eigenlijk wel? En hoe willen wij die vormgeven? Fort Europa gaat op onderzoek uit met behulp van 16 internationale Nederlandse kunstenaars. Kunstenaars die als omgekeerde kruisridders in deze tijd het fort bestormen dat Europa zich waant te zijn.

ligteringenderooij

Kunstenaars:

De selectie kunstenaars is niet zomaar bijeen gebracht, ook de kunstenaars zijn een afspiegeling van wat Fort Europa is of juist kan zijn. Elke kunstenaar heeft een eigen achtergrond en bekijkt het thema dan ook op zijn/haar eigen manier. En dat maakt het spannend, want gaan de kunstenaars verschillend met het thema om of juist niet? Deelnemende kunstenaars zijn: Arif Algan • Isabel Ferrand • Christina Hallström • Bente Hamel & Antonio Consilvio • Helana Klakocar • Ligteringen-DeRooij • Cindy Malon • Amandine Meunier • Mayumi Nakazaki • Nicole Segers • Maki Ueda • Stefan Yordanov • Lee Eun Young • Wu Zhi

Locaties:
In Corrosia! CBK Flevoland in Almere is een tentoonstelling met van elke kunstenaar een kunstwerk. De andere plekken in Almere zijn: Selexyz Scheltema, Kunstencentrum de Kunstlinie, het Stadhuis en het Station Almere-Centraal. In Lelystad is er werk te zien in het Provinciehuis, op Station Lelystad-Centrum, bij Agora, De Kubus, Nieuw Land Erfgoedcentrum en Lelystad Airport. Als onderdeel van Fort Europa is er tevens in Museum Nagele een fototentoonstelling te bekijken.

Themadagen en filmprogramma
Naast de tentoonstelling zijn er twee Fort Europa themadagen in Corrosia! Theater de Roestbak met een programma vol met film, muziek en performances. Gastsprekers als Karim Traïdia, Joost Conijn en Abdelkader Benali diepen het thema op eigen wijze uit. De eerste themadag op 11 november heeft het thema ‘levenskunst op nieuw land’. En de tweede dag op 16 december ‘gastvrijheid’.
Een selectie van 6 films die binnen het thema passen wordt in de Roestbak gedraaid.
U kunt ondermeer genieten van Europa van Lars von Trier en Satantango van Bela Tarr.

Kunstenaars:

Mayumi Nakazaki (1970, Japan) is geïnteresseerd in gedrags- en gesprekspatronen tussen mensen. Ze onderzoekt hoe individuen zich verhouden tot verschillende sociale codes en conventies. Haar werk volgt die patronen en neemt daardoor vaak de vorm aan van gefragmenteerde verhalen.
Het thema van de videoinstallatie Het Groene Boek is migratie en onze verhouding tot de realiteit die daaruit volgt. Mensen migreren vanuit de hoop op een beter leven. Maar desalniettemin blijkt de realiteit tegen iedere verwachting in te gaan en zich te bewegen in onverwachte richtingen. Er is de nieuwe taal, die onmogelijk te leren is. Er is de confrontatie met een ander systeem dat aanpassing vereist. En dan, tegen de tijd dat je gevestigd en gesetteld bent, spreekt je kind niet langer jouw taal. Het Groene Boek is een bestaand tekstboek waarmee buitenlanders Nederlands kunnen leren. Mayumi Nakazaki heeft zichzelf gefilmd terwijl ze het hoofdstuk “De Buitenlanders” leest. Vier andere personen illustreren de mogelijke situaties in het echte leven. Het is een beschouwing van de realiteit van een migrant, gefilmd vanuit een persoonlijk gezichtspunt, waarin fictie en documentaire samen worden gebracht.

Eén van de kunstenaars is de van oorsprong Zuid-Koreaanse Lee Eun Young. Werk van haar is te zien bij de Fort Europa tentoonstelling in Corrosia! CBK Flevoland en in Museum Nagele.
In Eun Young’s werk is haar oosterse culturele achtergrond duidelijk herkenbaar, maar de Europese culturele invloeden laten zich tegelijkertijd niet onbetuigd.
“Ik groeide op met de traditionele omgangsvormen van het Confucianisme en als kind droomde ik er al van om naar Europa te gaan. Het was mijn sprookjesland met kastelen vol geschiedenis, kunst, muziek en vrijheid. Nu ik hier woon en werk is Europa voor mij nog steeds symbool voor het vrije uiten op politiek, artistiek en filosofisch terrein. Voor mij is het een actieve vulkaan. De laatste tijd trekt Europa zich terug, wil zich beschermen voor de buitenwereld. Ik wil dat Europa de deuren openhoudt, een huis van vrijheid is, niet krimpt maar flexibel blijft. Juist de mogelijkheid van een progressieve politiek, diversiteit van kunststromingen en ook de toenadering die nu plaatsheeft tot de Oosterse filosofie vormen een vruchtbare bodem onder Europa.”
In een speels picking and choosing haalt Eun Young haar inspiratie uit de verschillende culturen waar ze steeds mee in aanraking komt. Uit haar persoonlijke smeltpot ontstaat dan een nieuwe unieke cultuur. Soms zijn die verschillende achtergronden nog te traceren, zoals in het glaswerk dat onderdeel uitmaakt van Fort Europa. Beeldjes van de Chinese heilige Kun Yin en Oosterse theekommetjes zijn vastgeklonken aan fragmenten van Nederlands cultuurgoed. Soms leidt de creatieve omsmelting tot een volkomen nieuw, geschiedenisloos beeld. De objecten en assemblages creëren een nieuwe situatie, veranderend van inhoud en betekenis, al naargelang ze in een andere omgeving geplaatst worden.
In haar werk neemt sociale en culturele integratie een belangrijke plaats in, maar de confrontatie met het publiek zoekt ze meestal op een subtiele manier. Bijvoorbeeld door haar beeldjes te laten infiltreren in ruimtes waar geen mens ze zou verwachten. Piepkleine objecten doken al op in de werkkamers van burgermeesters in verschillende Nederlandse steden.
Na jarenlang geleefd te hebben in twee compleet verschillende culturen getuigt haar werk van het vermogen de twee verschillende culturen te lezen, er de essentiële dingen uit te absorberen en het op een nieuwe manier uit te drukken als een kunstenaar uit niemandsland.

Ontgrenzing, ontworteling en emigratie zijn de ruggegraat van het werk van Amandine Meunier (1977, Marokko). Ze interesseert zich voor de wereldburgers, de grensoverschrijders, voor de mensen die overal vreemdeling zijn. Haar werk richt zich op begrippen zoals identiteit of afkomst in het hedendaagse nomadisme, de beweging in de maatschappij die de oude definities van vestiging en afkomst ter discussie stelt.
Tegenover de anonimiteit van een globaliserende wereld, stelt ze in haar werk de mens centraal. De mens in beweging, naar Nomadistan: een denkbeeldig, grenzeloos eiland, waar haar kunst (de resten van) een persoonlijk en draagbaar territorium wil materialiseren. Het zijn objecten die de reiziger, de zwerver aanroepen, zijn voetzolen en sporen duiden.
geurinstallatie maki ueda

Het werk “EVOLUTIE / Eerste Wereld Vrede” is een langdurend project van Helena Klakocar Vuksic (1958, Bosnie-Herzegovina). Het begon allemaal in 1999 in Tilburg, toen daar op een nacht tien religieuze standbeelden
voorzien werden van bloedneuzen. Met rode verf rondom hun neus en mond leken de beelden ziek te zijn en innerlijk verwond. In de daarop volgende weken verspreidden de bloedneuzen zich over standbeelden in bijna alle steden in Nederland.

De buitenmuren van het huis dat de grootvader van Isabel Ferrand (1962, Portugal) in Coimbra had laten bouwen, waren gedecoreerd met tegeltableaus van memorabele momenten uit zijn leven. In dat grote huis had hij een kamer gereserveerd voor een collectie papieren soldaatjes en kartonnen tanks. Deze ‘soldatenkamer’ werd altijd intact gehouden. Langs de wanden stonden kasten waarin de honderden soldaatjes ordelijk waren opgeborgen. De soldaatjes uit allerlei tijden en landen van de wereld, waren door de jongens van de familie uit papier geknipt, minutieus beschilderd en op houten blokjes geplakt. Het eindeloze precisiewerk werd van tijd tot tijd onderbroken voor het naspelen van grote, historische veldslagen. Isabel Ferrand vond in de wereld van de vrouwen een mooie tegenhanger van deze gedisciplineerde ‘jongens’kunst, namelijk de vele vormen van versierende handwerken waarmee generaties van vrouwen het erg druk hadden. Zoals troepen soldaten in gelijkvormige uniformen zich bij parades en tijdens gevechtshandelingen bewegen in geordende groepen, waardoor kleurige patronen zichtbaar worden, zo worden door vrouwen met behulp van gelijkvormige lapjes sobere of juist uitzinnige quilts en molacuna’s gemaakt. Uit talloze draadjes, volgens een vast patroon aan elkaar geknoopt, geklost, gehaakt of gebreid, ontstaan zo nuttige en decoratieve kleedjes. Isabel Ferrand gebruikt in haar werk de papieren soldaatjes alsof het lapjes stof of stukjes draad zijn. Uit grote hoeveelheden uitgeknipt mannelijke soldatenvolk maakt ze een typisch vrouwenwerk: ‘soldatenkant’ en ‘soldatenkleedjes’. Of wandversieringen in kleurige patronen, ‘tegels’, die de buitenmuren van het grote huis in Portugal voor even dichtbij brengen.

Nicole Segers (Tilburg, 1960) is autonoom en documentair fotograaf. Zij maakte diverse series in Nederland en zuidelijk Afrika en publiceert en exposeert haar werk in binnen- en buitenland. Ze is lid van de beroepsvereniging van fotografen GKf. Tussen 2001 en 2004 reisde zij samen met schrijfster en journaliste Irene van der Linde langs de grenzen van Europa. Dit resulteerde in het boek Het einde van Europa – ontmoetingen langs de nieuwe oostgrens. En een tentoonstelling in de Kunsthal in Rotterdam en in Brussel. De fotowerken worden in het kader van Fort Europa nogmaals tentoongesteld.
installatiie en beeld van christina hallstrom

Vertaling en hertaling van symbolen en de overdracht van analoog naar digitaal spelen vormen een rode draad in het werk van Wu Zhi (1972, China). Dit heen en weer gaan tussen verschillende sferen geeft haar de mogelijkheid om de beweeglijke/mobiele ruimte te onderzoeken en te begrijpen. En bovendien geeft het de mogelijkheid om hardop na te denken over de realiteit. In haar werk schuiven dan ook regelmatig verschillende realiteiten over en door elkaar heen. Een voorbeeld hiervan was het werk Nora, een Poppenhuis, waarin ze deelden uit haar eigen dagelijks leven mixte met foto’s van het poppenhuis van Petronella Oortman die ze in het Rijksmuseum nam. De montage levert een onwaarschijnlijke setting op waarin een Chinese vrouw ingekaderd is in het interieur van een historisch Hollands huishouden. De beelden suggereren een verschuiving in tijd en ruimte en vormen een nieuwe, vreemde realiteit.
In het videowerk voor Fort Europa plaatste ze mensen in een gereconstrueerd landschap, dat ze samenstelde uit beelden van verschillende afkomst. Zo wordt de echte ruimte verruild voor een imaginaire ruimte, waarin oosterse en westerse kunstgeschiedenis in een ononderbroken stroom bestaan.
De video installatie Sunday Afternoon is een persoonlijke uitdrukking van een manier om het dagelijks leven te zien tegen de achtergrond van een ideale samenleving, zonder onderscheid van oost en west. De stille ondertitel zou kunnen zijn: in balans tussen verschillen.

Rode auto, witte sikkel, woorden in niet-Europese talen, tikkende klokken en overlopende emmers: allemaal elementen uit de installatie ‘TR’ van Arif Algan die samen een ironisch en kritisch commentaar geven op de verhouding van verschillende culturele identiteiten binnen de samenleving en ook binnen een individu.
Arif Algan (1971, Turkije), die zowel in Nederland als in Turkije studeerde, spreekt uit eigen ervaring: “De angst dat je eigen culturele identiteit ten onder zal gaan aan een andere, zorgt voor de intense beleving van je eigen culturele identiteit, maar leidt soms ook tot de afwijzing van een andere. Alleen kunst en culturele activiteiten kunnen ervoor zorgen dat die angst vermindert en dat de verschillen als rijkdom kunnen worden geaccepteerd.”

Christina Hallström (1958, Zweden) exposeert met haar video installatie ‘Vatten’
Water scheidt continenten en soms landen, maar trotseert (in zich-) zelf alle grenzen, door verdamping, neerslag en afwatering. Water is universeel en bindt ons mensen aan al het leven op aarde, waar we ons ook mogen bevinden. Meer dan zeventig procent van de aarde is bedekt met water. De eeuwige kringloop van water dicteert de kwaliteit van het leven op veel plaatsten door droogte of overstroming, óf door precies genoeg toegang tot schoon water. Water om in te helen en in verschoond te worden bij een ochtendduik. De gewichtloosheid, het water tegen de naakte huid. De sprong in het onbekende diepe en daarom zo beangstigend, maar toch ook zo veilig en bekend. Drijven, loslaten, het water zijn.

Bente Hamel (Amsterdam, 1976) en Antonio Consilvio (Harderwijk, 1978) exposeren met audio installaties. De installatie ‘Permanent Geheugen staat in CBK Flevoland. De installatie ‘Schokland en Ik’ is te zien bij Nieuw Land Erfgoedcentrum.

Het kunstenaarsduo ligteringen/derooij (1957 NL, 1961 NL) neemt in het Fort Europa-project, een nieuwe ‘posing as…’ variant, posing as a [‘profit] als dekmantel voor profetisch-fabulerend reflecteren in beeldspraak,
verzen en spreuken op de aantrekkingskracht – anno nu – van onzichtbare dreiging en van verborgen boodschappen.

Met Doublethink heeft Cindy Malon (1963, VS) een installatie gecreëerd die de parallellen tussen economisch toerisme en economische migratie onderzoeken. Als een metafoor voor (Fort) Europa gebruikt zij een toeristische attractie, Het Atomium. Gebouwd in 1958 voor de Wereldtentoonstelling in Brussel wordt het Atomium tegenwoordig in toeristische brochures beschreven als de belichaming van het moderne optimisme. Het is ook een beschermd beeld en een belangrijke bron van toeristische inkomsten voor de stad. Cultuuriconen als het Atomium brandmerken een stad aan de ene kant, reduceren haar tot het beeldmerk van de icoon en aan de andere kant genereren ze inkomsten. Dit is te zien aan de manier waarop dit soort toeristische plekken beschermd zijn, fysiek voor wat de veiligheid betreft en economisch door het beschermen van het auteursrecht. Een pop-up op de officiële website van het Atomium legt uit hoe degene het beeld met de zilverkleurige bollen zonder toestemming reproduceert vervolgd zal worden.

Tijdens Fort Europa begeleidt Maki Ueda (1974, Japan)een workshop waarin elke deelnemer een eigen parfum creëert door een geur te extraheren. Bijvoorbeeld als je houdt van de geur van vers gras, wordt je tijdens de workshop begeleid om die geur te onttrekken, met als resultaat de creatie van een simpel parfum. De workshop concentreert zich op het extraheren van natuurlijke geuren zoals de geur die eigen is aan de omgeving, de geur van eten en drinken, de geur van een persoon etc. Commerciële parfums zijn normaliter een gecompliceerde cocktail van verschillende extracten (die vaak chemisch gereconstrueerd zijn), maar tijdens de workshop creëren de deelnemers een parfum uit een puur extract.

Het project ‘Etiquette, Erasmus & Europa’ van Stefan Yordanov (1972, Bulgarije) is een onderzoek naar de wortels van de West-Europese sociale omgangsvormen. Hierbij wordt gebruik gemaakt van teksten van Erasmus en andere etiquetteboeken (‘Etiquette, de regels van het spel’, ‘Hoe
hoort het nu’, etc.) in de humanitaire traditie die ons denken over ‘de ander’ hebben bepaald. De etiquetteboeken zijn bedoeld als een reglement dat vaststelt wat wel en wat niet kan als we met elkaar communiceren. Met andere woorden de morele waarden en normen in het sociale verkeer. De beleefdheidsregels weerspiegelen een vrij rigide mensbeeld dat soms in de weg staat van het werkelijk en wezenlijk communiceren. In oorsprong zijn de gedragswetten een onderscheidingsinstrument van de geciviliseerde, beschaafde mens. Zowel zijn innerlijk als zijn uiterlijk werd beïnvloed door deze voorschriften. Esthetiek en vorm werden aan moraal en persoonlijke eigenschappen gekoppeld. Ontstaan dan niet vooroordelen en clichébeelden, stereotypen over het menszijn? Is een keurig uiterlijk ook een teken van een gezonde geest zoals de etiquette dat beweert? Waarom is een van natuur afwijkend lichaam minder geaccepteerd dan een die met silicone en botox gevuld is?
installatie bente hamel & antonio consilvio